Ôiwa nói "đầu tiên là thắng": Triết lý kết quả trước, xoay tua sau của U-21 Nhật Bản

"Đầu tiên, là thắng."

HLV Go Oiwa của đội tuyển U-21 Nhật Bản nói câu đó trong buổi họp báo trước trận gặp Kyrgyzstan tại vòng bảng Asian Games. Ông nói tiếp: "Việc dùng hết tất cả cầu thủ không phải là mục đích." Ở một giải đấu trẻ, nơi xoay tua thường được xem là lẽ đương nhiên, một câu như vậy đi ngược kỳ vọng của phần đông. Tôi đọc lại nó ba lần, rồi mở lại băng ghi hình trận đầu tiên của đội để tìm xem phía sau câu nói ấy là gì.

Người ta cười tôi vì Walker. Ba năm sau, họ cười ra nước mắt vì giá hậu vệ. Bài học đó dạy tôi rằng khi một HLV chủ động nói ra quan điểm trái chiều, phía sau thường là dữ liệu nội bộ mà người ngoài chưa nhìn thấy. Câu hỏi của tôi bây giờ: Oiwa đang bảo vệ điều gì?

Bối cảnh: một giải đấu trẻ, một áp lực không nhỏ

Asian Games là sân chơi mà bóng đá nam bị ràng buộc bởi quy định về độ tuổi, và đội của Oiwa được truyền thông Nhật gọi là "U-21". Đây là điểm tôi sẽ quay lại ở phần cuối, bởi cách gọi này chưa chắc trùng với khung tuổi chính thức của ban tổ chức. Trước mắt, cứ bám vào những gì có thật.

Đội đã đá trận đầu tiên. Oiwa nói về giai đoạn tấn công: "Tôi chỉ nghĩ đơn giản là chúng tôi cần thời gian." Ông cũng cho biết ban huấn luyện đã dành các buổi tập cho "cách đưa bóng lên khu vực tấn công và sự phối hợp ở khu vực dứt điểm". Đặt cạnh nhau, hai câu này vẽ ra một bức tranh rõ ràng: hàng phòng ngự đã được tổ chức, còn khâu cuối cùng vẫn đang ráp.

Về đối thủ, Oiwa nói Kyrgyzstan có "nhiều cầu thủ to con" và chơi "một hệ thống hơi khác so với trận đầu". Việc chia sẻ thông tin đã xong, và ban huấn luyện sẽ làm rõ vai trò tấn công - phòng ngự trước giờ bóng lăn. Đây là kiểu điều chỉnh mang tính tổ chức, chứ chưa phải một cuộc thay đổi bản sắc.

Một chi tiết nữa đáng chú ý: dù trời mưa, tiếng cổ vũ sau khung thành vẫn rất lớn. Oiwa gọi đó là "cú hích lớn", là thứ "khó có được với chúng tôi... thật sự hạnh phúc". Một HLV đang cần thời gian để ráp đội mà lại nói về khán giả bằng giọng đó — ông biết mình đang có một tài sản hiếm.

Điểm cốt lõi: một hệ thống lãnh đạo được thiết kế để chịu lỗi

Chỗ khiến tôi dừng lại lâu nhất nằm ở cấu trúc đội trưởng. Oiwa nói thẳng: "Không phải đội trưởng hay các đội phó dẫn dắt." Ông muốn những cầu thủ xung quanh "nâng đỡ đội trưởng". Đội trưởng là Rion Ichihara, hậu vệ đang chơi ở AZ Alkmaar. Ba đội phó là Ozeki (Kawasaki Frontale), Ishii (Shonan Bellmare) và Umeki (FC Imabari).

Ba đội phó đến từ ba tầng bóng đá khác nhau — một câu lạc bộ châu Âu, hai đội J1, và một đội hạng dưới. Sự trùng hợp ở đây rất khó xảy ra; đây là một mạng lưới lãnh đạo được thiết kế để không sụp khi một mắt lưới đứt.

Nghĩ kỹ mà xem. Ichihara chỉ mới hội quân từ ngày 19 tháng 9, nghĩa là anh ta không có nhiều thời gian để đạt thể trạng thi đấu tốt nhất. Nếu Oiwa xây dựng đội bóng xoay quanh một đội trưởng duy nhất, ông đặt cược cả giải đấu vào một cái gối có thể xẹp. Ông chọn cách khác: phân tán quyền lực trên sân ra bốn người, ở ba tầng giải đấu khác nhau.

Tôi từng theo dõi các trận đấu của những đội trẻ được triệu tập trong điều kiện khác nhau — người đến sớm, người đến muộn, người vừa đá xong mùa giải câu lạc bộ, người chưa đá trận nào. Oiwa thừa nhận các cầu thủ hội quân "trong những điều kiện khác nhau". Đó là hệ quả tất yếu của việc triệu tập một đội tuyển trẻ ngoài cửa sổ FIFA: các câu lạc bộ nhả người theo lịch riêng của họ.

Sự phân tán ấy giải quyết hai vấn đề cùng lúc. Nó giảm rủi ro khi đội trưởng vắng mặt hoặc bị thay ra, đồng thời hạ thấp khoảng cách địa vị giữa một cầu thủ đang chơi ở châu Âu và những người đang đá trong nước. Trong một tập thể ngắn hạn, khoảng cách địa vị là thứ giết chết phòng thay đồ nhanh nhất.

Góc phản trực giác: "đầu tiên là thắng" có thể là một lá chắn

Đây là chỗ tôi có thể sai, và tôi sẽ nói thẳng.

Cách đọc hiển nhiên nhất về câu "đầu tiên là thắng" là Oiwa bảo thủ, ông coi nhẹ phát triển cầu thủ. Nhưng nhìn vào cách ông nói về áp lực bên ngoài, tôi thấy một cách đọc khác. Oiwa nói: "Không bị ảnh hưởng đặc biệt bởi điều đó, chúng tôi muốn thể hiện bản thân trên sân." Ông cũng nói về tiến trình theo từng bước: "Cảm giác là từ trận đầu sang trận thứ hai, rồi từ trận thứ hai sang trận thứ ba."

Ghép hai câu lại: một người vừa tuyên bố miễn nhiễm với sự chú ý, vừa chia mục tiêu thành từng bước nhỏ. Đó là ngôn ngữ của người đang cố hạ nhiệt kỳ vọng, chứ chưa phải người đang đặt cược.

Với một đội trẻ của một nền bóng đá luôn bị kỳ vọng phải thắng ở châu Á, kỳ vọng bên ngoài là một cái bẫy. Nếu Oiwa hứa hẹn lối chơi đẹp, ông tự đặt mình vào thế phải giải thích mỗi khi đội đá xấu. Nếu ông nói "đầu tiên là thắng", ông chỉ cần thắng. Đó là một lựa chọn truyền thông khôn ngoan hơn nhiều so với vẻ ngoài của nó.

Nhưng lá chắn nào cũng có giá. Nếu đội thua Kyrgyzstan, câu "đầu tiên là thắng" quay lại đâm chính ông. Một triết lý lấy kết quả làm gốc chỉ đứng vững khi có kết quả.

Rủi ro cụ thể nhất mà tôi nhìn thấy nằm ở khâu dứt điểm. Oiwa đã trinh sát đối thủ, đã chia sẻ thông tin, đã làm rõ vai trò. Nhưng ông tự nhận hàng công "cần thời gian". Trong bóng đá, khoảng cách giữa một hàng thủ đã sẵn sàng và một hàng công chưa ráp xong thường biểu hiện thành những trận đấu kiểm soát bóng tốt nhưng không ghi được bàn. Đó là kịch bản tôi cho là dễ xảy ra nhất.

Còn một vấn đề nữa mà ít người nhắc: thể lực. Khi các cầu thủ hội quân trong điều kiện khác nhau, tải trọng giữa người đang ở giữa mùa giải và người thiếu thể trạng thi đấu là không đều. Những phút cuối trận là nơi sự chênh lệch đó lộ ra.

Và cái nhãn "U-21" thì tôi để riêng ra đây. Asian Games thường có khung tuổi khác với cách gọi "U-21", kèm quy định về cầu thủ quá tuổi. Tôi chưa có tài liệu chính thức trong tay, nên tôi không kết luận. Chỉ nói rằng nếu đội của Oiwa thực sự trẻ hơn mặt bằng chung, thì lo ngại về thể hình khi gặp "những cầu thủ to con" của Kyrgyzstan càng đáng để theo dõi.

Điều đáng theo dõi nhất: khán đài và quỹ đạo tài năng

Có một lớp câu chuyện nằm ngoài sân cỏ mà tôi không muốn bỏ qua.

Trong bản tin họp báo, có một đoạn về "JFA PARTNERSHIP PROJECT for DREAM" — chương trình mà liên đoàn Nhật Bản đang tìm kiếm các đối tác thương mại, với thông điệp đại ý rằng giấc mơ vô địch World Cup không thể làm bằng cảm xúc suông. Đây là chương trình gây quỹ của liên đoàn, không liên quan tới chuyển nhượng câu lạc bộ. Nhưng nó nói lên một điều: đội tuyển trẻ này đang được định vị như một tài sản thương mại và truyền thông, chứ chưa đơn thuần là một đội bóng đi dự giải.

Ở một góc khác, đội hình này trải dài trên nhiều tầng của nền kinh tế bóng đá: một hậu vệ đang chơi ở châu Âu (Ichihara, AZ Alkmaar), những cầu thủ J1, và một cầu thủ hạng dưới. Sự phân bổ đó cho thấy mô hình phát triển hai đường của bóng đá Nhật: đưa người ra nước ngoài, đồng thời tạo sân chơi trong nước.

Còn khán đài thì sao? Oiwa gọi sự cổ vũ trong mưa là "cú hích lớn", là thứ "khó có được với chúng tôi". Cách nói đó gợi ý rằng đây có thể là một sân trung lập hoặc bán sân nhà, nơi sự ủng hộ không được đảm bảo. Khi một HLV trẻ hóa tập thể mà lại nói về khán giả bằng giọng trân trọng như vậy, ông đang biến yếu tố bên ngoài thành nguồn lực bên trong.

Kết

Ở tuổi 43, tôi vẫn nói nóng, nhưng lửa đã biết chờ.

Tôi sẽ xem trận Kyrgyzstan với ba thứ trong đầu. Các pha bóng cố định và những cuộc tranh chấp trên không là nơi thể hình của đối thủ chạm vào khâu ráp nối của Nhật Bản. Những phút cuối trận và các quyết định thay người sẽ phơi ra sự chênh lệch thể trạng. Và điều tôi muốn thấy nhất: liệu Oiwa có giữ nguyên câu "đầu tiên là thắng" nếu đội bị dẫn bàn.

Nếu ông ấy vẫn giữ, tôi đã học được một điều từ ông. Nếu ông ấy đổi, tôi cũng học được — rằng ngay cả những người nói mình không bị ảnh hưởng bởi sự chú ý cũng có lúc phải nghe chính khán đài của mình.

Người hâm mộ giận tôi vì tôi phá giấc mơ của họ. Giấc mơ làm từ sự thật mới bền.